Ирандағы жаппай наразылықтар: 1999 жылдан бергі хронология
Иранда 1999 жылдан бері бірнеше жаппай наразылықтар орын алды, олардың әрқайсысы елдің саяси және әлеуметтік жағдайына айтарлықтай әсер етті.
1999 жылдың шілдесінде Тегерандағы студенттер реформашыл «Салам» газетінің жабылуына қарсы бейбіт наразылық акциясын бастады. 8 шілде күні түнде қауіпсіздік күштері студенттердің жатақханасына басып кіріп, кем дегенде бір студенттің өліміне себеп болды. Бұл оқиға бірнеше күнге созылған бүкіл елдегі наразылықтарға ұласты. Басиж милициясы демонстранттарға қарсы күш қолданды, нәтижесінде кем дегенде төрт адам қаза тауып, 1 200-ден 1 400-ге дейін адам қамауға алынды.
2009 жылы Иран тағы да жаппай наразылықтарға тап болды. Бұл жолы наразылықтар президенттік сайлаудың даулы нәтижелерінен туындады. Режим сыншылары сол кездегі президент Махмуд Ахмадинежадтың жеңісін дауласып, кең таралған сайлау бұрмалаушылығын мәлімдеді. Миллиондаған ирандықтар көшеге шығып, наразылық білдірді. Әлеуметтік медиа халықты жұмылдыруда маңызды рөл атқарды, нәтижесінде бұл қозғалыс «Твиттер революциясы» деп аталды. Алайда, режим қайта сайлау өткізуден бас тартып, цензураны күшейтіп, демонстранттарға қарсы қатаң шаралар қолданды. Ондаған адам қаза тауып, мыңдаған адам қамауға алынды. Бірнеше айға созылған бұл қозғалыс ақырында сәтсіз аяқталды.
2019 жылдың қарашасында жанармай бағасының күрт өсуінен кейін Иранда тағы да жаппай наразылықтар басталды. Бұл наразылықтар бейбіт экономикалық талаптармен басталып, тез арада 20-дан астам қалаға тарады. Алайда, анти-режимдік ұрандар күшейіп, Жоғарғы көшбасшы аятолла Әли Хаменейдің биліктен кетуін талап етті. Билік интернетті өшіріп, тағы да күш қолданды. Бұл оқиғалар елдің соңғы тарихында «Қанды қараша» ретінде есте қалды.
2022 жылдың қыркүйегінде 22 жастағы Джина Махса Амини «моральдық полиция» тарапынан хиджабты дұрыс кимегені үшін қамауға алынып, кейіннен қаза тапты. Бұл оқиға «Әйел, өмір, бостандық» ұранымен жаппай наразылықтарға түрткі болды. Наразылық білдірушілер, көбінесе жастар, әйелдердің құқықтарын талап етті. Үкімет тағы да репрессия толқынын бастады, қауіпсіздік күштері демонстранттарға оқ атты. Мыңдаған адам қамауға алынып, көптеген адам қаза тапты. Жас демонстранттардың кейбірі қысқа сот процестерінен кейін өлім жазасына кесілді. Дегенмен, бұл наразылықтар бірнеше айға созылып, Ислам Республикасына соңғы онжылдықтардағы ең үлкен сынақтардың бірін тудырды.
Бұл наразылық қозғалыстарын байланыстыратын ортақ тақырып – ирандықтардың режимге деген наразылығы. Үкімет саяси, экономикалық және әлеуметтік мәселелерді шешудің орнына, көбінесе қауіпсіздік аппараты арқылы қарсылықты басуға тырысты. Режим билікте қалуға қол жеткізгенімен, соңғы наразылықтар бұл терең мәселелер кез келген уақытта қайта пайда болып, Иранда жаңа қарсылықтарға түрткі болатынын көрсетеді.
Басқа жаңалықтар
- Қытай мен Жапония арасындағы қосарлы мақсаттағы тауарлар экспортына тыйым салу шиеленісті күшейтті
- АҚШ 66 халықаралық ұйымнан шығатынын жариялады
- Дональд Трамптың жаңа нысаналары: Колумбия, Куба және Мексика
- АҚШ Венесуэладан екінші мұнай танкерін тұтқындады
- Мадуроның құлауы: Қытай мен АҚШ арасындағы жаңа бәсекелестік карталары
- Мадуроның тұтқындалуы Африкада егемендік туралы пікірталас тудырды
Соңғы жаңалықтарды жіберіп алмай уақытылы оқу үшін біздің Telegram арнамызға жазылыңыз.
Мақала авторы — Әсел Казыбекқызы.
